1. Richtlijnen voor een gezonde voeding
2. Eiwitten
3. Overzicht van de stofwisselingsziekten met hun dieetbehandeling
4. Dieetaspecten bij verschillende stofwisselingsziekten (& Praktische tips)
5. Voedingsaanpak bij de eerste symptomen van infectie bij patiënten met sommige metabole aandoeningen.
Werkgroep CEMA - diëtisten

1. RICHTLIJNEN VOOR EEN GEZONDE VOEDING

A. Inleiding

Vele metabole aandoeningen vragen een aangepaste voeding of dieet. Ondanks de voedingsaanpassingen blijft het van het grootste belang om gezonde, evenwichtige en gevarieerde maaltijden op tafel te brengen. De diëtist(e) zal u begeleiden in het realiseren van de juiste maaltijdsamenstellingen.

Opdat ons lichaam goed zou kunnen functioneren, is dagelijkse gezonde en evenwichtige voeding belangrijk.

Voedingsmiddelen voorzien ons van voedingsstoffen of nutriënten. Men spreekt van twee groepen: macro- en micronutriënten. De eerste groep omvat de eiwitten, vetten, koolhydraten, vocht en voedingsvezels. Zij moeten dagelijks in grotere hoeveelheden gegeten worden. Micronutriënten zijn noodzakelijk als hulpmiddel voor vele lichaamsprocessen maar moeten slechts in kleine porties vanuit de voeding aangebracht worden om hun functie in het lichaam te voltooien. Vitaminen en mineralen behoren tot de groep van micronutriënten.

B. Hoe een gezonde voeding samenstellen ?

 Het spreekt vanzelf dat wanneer wij ons menu samenstellen, we niet denken aan eiwitten, vetten, koolhydraten, ... maar wel aan brood, aardappelen, fruit, groenten, vlees, ...

 Er zijn zeer veel voedingsmiddelen die ons telkens een aantal voedingsstoffen aanbrengen. Eén enkel voedingsmiddel levert echter nooit alle vereiste voedingsstoffen. Om ons te helpen, hebben voedingsdeskundigen DE VOEDINGSDRIEHOEK ontworpen, die ingedeeld is in 8 groepen. Onderaan in de driehoek staan de voedingsmiddelen die je dagelijks in ruime hoeveelheden nodig hebt. Hoe hoger je opklimt, hoe kleiner het vak, dus hoe minder je ervan nodig hebt.

 In dit model levert elke groep voedingsmiddelen zijn aandeel in de samenstelling van een gezonde, gevarieerde en evenwichtige voeding. Enkel het topje van de driehoek (= restgroep) is niet noodzakelijk om een evenwichtige voeding te realiseren.

Dagelijks variëren binnen elke groep is de boodschap.

Bron: http://www.vig.be/
*Indicaties van hoeveelheden zijn gericht op adolescenten en volwassenen.

Wat zit er in elke groep?

VOCHT

Water of vocht is een onmisbaar bestanddeel van ons lichaam. De totale vochtbehoefte kan variëren van 1,5 tot 2,5 l per dag. Bij extra vochtverlies door bijvoorbeeld sporten, extra zweten, koorts, braken,… dient men ook meer te drinken: water, koffie, thee en bouillon. Melk en fruitsap leveren ons vocht maar ook andere voedingsstoffen waardoor ze in de groep van respectievelijk de melkproducten en het fruit thuishoren. Frisdranken leveren naast vocht zeer veel suiker, waardoor ze in de restgroep terechtkomen.

GRAANPRODUCTEN EN AARDAPPELEN

Deze groep levert ons meervoudige koolhydraten, voedingsvezels, vitaminen van de B-groep en mineralen. Zij vormen de basis van de voeding. Deze groep omvat aardappelen, rijst en graanproducten zoals brood, beschuit, ontbijtgranen, deegwaren,… Volkoren producten krijgen de voorkeur. Zij bevatten meer voedingsvezels, vitaminen en mineralen dan de meer geraffineerde witte soorten. Hoeveel graanproducten en aardappelen iemand nodig heeft, hangt af van leeftijd en activiteit.

GROENTEN

Groenten leveren ons voornamelijk meervoudige en enkelvoudige koolhydraten, voedingsvezels en mineralen en vitaminen. Omdat niet alle groenten dezelfde vitaminen en mineralen bevatten, is afwisseling heel belangrijk. Groenten, zowel gekookt als rauw, dienen in grote porties vertegenwoordigd te zijn in de belangrijkste maaltijden.

FRUIT

Fruit levert ons, net zoals groenten, koolhydraten (enkelvoudige), vitaminen, mineralen en voedingsvezels.Groenten brengen ons andere vitaminen en mineralen aan dan fruit. Daarom moeten wij dagelijks zowel groenten als fruit eten. Fruit kan als tussendoortje, als broodbeleg of als dessert gegeten worden. Gebruik liever vers fruit dan blikfruit of gedroogd fruit.

MELKPRODUCTEN

Melkproducten zijn een belangrijke bron van calcium, dierlijk eiwit en vitaminen van de B-groep.Calcium is een essentiële voedingsstof die bijdraagt tot de opbouw en het onderhoud van het skelet. Dierlijk eiwit speelt een belangrijke rol in de groei, ontwikkeling en onderhoud van het lichaam.Onder melkproducten verstaan we naast melk ook afgeleide producten zoals yoghurt, alle kaassoorten (smeerkaas, platte kaas, ...), pudding, karnemelk,… Voor jonge kinderen zijn volle melkproducten aangeraden, later kan men, mits een gevarieerde voeding, overschakelen op halfvolle en magere producten.

VLEES, VIS, EIEREN EN VERVANGPRODUCTEN

Voedingsmiddelen uit deze groep zijn rijk aan eiwitten, vitaminen en mineralen zoals ijzer.  Vervangproducten van vlees, vis en eieren zijn onder andere tempeh, tofu, seitan, quorn, peulvruchten, noten,... Deze vervangproducten zijn van plantaardige oorsprong en brengen te weinig vitamine B12 aan. Noten zijn omwille van hun hoog vetgehalte, zeer energierijk. Daarnaast zijn de eiwitrijke vervangproducten een minder goede ijzerbron dan dierlijke producten. Om al deze redenen dient een vegetarische voeding gecombineerd te worden met granen en melkproducten.

SMEER- EN BEREIDINGSVET

De voedingsmiddelen uit deze groep leveren ons in de eerste plaats energie. Daarnaast zijn ze van belang voor hun aanbreng van essentiële vetzuren en vetoplosbare vitaminen. Onder smeer- en bereidingsvet verstaat men minarines, margarines, boter, halfvolle boter en oliën. Plantaardige olie, margarine (zeker tot de leeftijd van 4 jaar) of minarine rijk aan poly-onverzadigde vetzuren genieten de voorkeur omdat ze hart- en vaatziekten helpen voorkomen.

RESTGROEP

Het topje van de voedingsdriehoek omvat de restgroep waarin je alle voedingsmiddelen kunt plaatsen die strikt genomen niet nodig zijn in een evenwichtige voeding, maar wel lekker kunnen zijn. Ze vormen een toemaatje. Zoetigheden, snoepjes, alcoholische en suikerrijke dranken, mayonaise ... zijn erin terug te vinden. Het spreekt voor zich dat deze voedingsmiddelen met mate moeten worden geconsumeerd. Ze leveren vooral energie (suiker en vet, lege calorieën) en slechts in mindere mate andere essentiële voedingsmiddelen.

Bijkomende tips
 
1. Zorg voor een calorie-inname die een normale gewichtsevolutie in functie van de leeftijd garandeert.
2. Wees matig met het gebruik van vetten en neem bij voorkeur vetten rijk aan onverzadigde vetzuren i.p.v. verzadigde vetten.
3. Voorzie in een ruime consumptie van complexe koolhydraten (= zetmeel) en voedingsvezels. Voorkom een te frequent en te hoog gebruik van enkelvoudige koolhydraten (= tafelsuiker).
4. Zorg voor een voldoende aanbreng van dierlijk en plantaardig eiwit.
5. Eet gevarieerd te voorzien in een voldoende aanbreng van de verschillende mineralen en vitaminen.
6. Wees matig met zout.
7. Eet per dag tenminste 3 hoofdmaaltijden en beperk de tussendoortjes tot maximum 3.
8. Drink dagelijks tenminste 1,5 liter vocht.
9. Kook of stoof groenten nooit te lang. Dit betekent steeds een verlies van vitaminen en mineralen. 
10. Heb, naast een gezonde voeding, ook aandacht voor voldoende lichaamsbeweging.
11. Verschillende voedingsmiddelen uit de andere groepen (vlees, koekjes, melkproducten, ...) leveren ons behoorlijk wat vet. We noemen ze onzichtbare vetten.